BÀ CHÚA TIÊN LÀ AI

      25

Bà Chúa Ngọc là vị nữ thần được quần chúng thờ phụng phổ biến tại khu vực vực miền Nam. Bà bao gồm rất nhiều thương hiệu gọi khác biệt như nữ thần Poh Nagar (hay Pô Ino Nogar), Thiên Y Ana Thánh mẫu. Bà đã được những vị vua bên Nguyễn phong vào bậc thượng đẳng thần – bậc thần cao nhất.

Bạn đang xem: Bà chúa tiên là ai


NỘI DUNG

1 Bà Chúa Ngọc độ mạng là ai? Sự tích Bà Chúa Ngọc5 Những ảnh hưởng sâu rộng của tục thờ Bà Chúa Ngọc độ mạng7 Bà Chúa Ngọc thờ ở đâu?

Bà Chúa Ngọc độ mạng là ai? Sự tích Bà Chúa Ngọc

Theo những sự tích về Bà Chúa Ngọc thì bà là người Chiêm Thành (người Chăm). Bà ko giáng thế nhưng mà là một vị thần dựa bên trên truyền thuyết được dân chúng phụng thờ sản phẩm trăm năm trước. Những cư dân Việt và Chăm thờ phụng bà đều hợp thức hóa sự tích về bà chúa theo một cách riêng biệt để gần gũi với cuộc sống nhất.

Theo người Chăm

Sự tích người Chăm truyền tụng trong thiên hạ như sau: Nữ thần Poh Nagar bởi vì bọt biển và ánh mây trời sinc ra phía bên ngoài biển khơi. Một ngày nọ, Khi nước biển nhấc lên để đưa bà về bến sống Yjatran ở Kauthara (Cù Huân) thì sấm trời cùng gió biển nổi lên tin báo bà giáng thế mang đến muôn chủng loài biết. Ngay thời điểm ấy, những nguồn nước dồn thành sông, núi cũng tự động hạ thấp xuống để đón mừng Bà Chúa Ngọc rất linh.

Lúc bà bước lên bờ thì cây cao cũng tự động cong xuống tỏ lòng thần phục, chyên muông kéo đến chầu phía hai bên đường, nhị cỏ xinch tươi rực rỡ hơn theo mỗi bước chân của bà. Rồi thần thiên y ana hóa phép đến hiện ra cung điện nguy nga, hóa ra trầm hương cùng lúa bắp.

Nhiều phép thuật với quyền năng, bà cũng nhiều chồng. Bà gồm đến 97 ông chồng. Trong đó, ông Pô Yan Amo là quyền uy hơn cả. Bà sinc được 38 người con gái. Những người nhỏ sau đây đều trở thành thần. Trong số đó nổi bật là bố người con được bà truyền phnghiền với được nhân dân thờ tự đó là Pô Nogar Dara, Rarai Anaih (người dân vùng Phan Rang tôn thờ) cùng Pô Bia tikuk (người dân Phan Thiết tôn thờ).

Theo người Việt

Khi đất Kauthara thuộc về người Việt thì nữ thần Poh Nagar cũng trở thành vị nữ thần của người Việt với thương hiệu gọi Mẫu Thiên Y Ana. Sự tích theo người Việt cũng có đôi chút khác biệt.

Xưa tê tại đất Đại An (nay là Đại Điền) tất cả nhị vợ chồng tiều phu già ko nhỏ tất cả một rẫy dưa. Dưa chín lại xuất xắc bị trộm mất. Một đêm ông rình rập cùng bắt được thủ phạm. Nhưng sau thời điểm biết đó là cô gái nhỏ xinch đẹp mồ côi thì ông đem về nuôi. Không ngờ cô nàng ấy là tiên nữ giáng trần.

Một hôm mưa lụt lớn, cảnh vật tiêu điều khiến tiên nữ thêm nhớ cảnh xưa. Cô bèn lấy hoa và lá tạo thành hòn non bộ. Cho rằng việc này là ko phải lẽ với một người phụ nữ, thân phụ cô nặng lời quở mắng. Vì vậy, nhân thất một khúc kỳ phái nam đang trôi dạt cô bèn biến thân vào đó để xuôi ra biển cả rồi tấp vào biển nước Trung Quốc.

Mùi hương tỏa ra từ khúc kỳ nam giới lan tỏa khắp vùng gây để ý mang đến người dân bao bọc nhưng ko một ai nhấc lên nổi. Thái tử nước ấy nghe tin đồn cũng đến xem xét. Bất ngờ vị Thái tử có thể nhẹ nsản phẩm nhấc bổng khúc gỗ cơ. Thái tử với về cung. Rồi một đêm nọ, người thấy bao gồm láng người lạ ẩn hiện từ khúc cây kỳ nam. Rình rập mấy đêm thì đàn ông bắt được. Nghe cô nàng xinch đẹp tự xưng bản thân là Thiên Y Ana và nghe câu chuyện của cô gái ngừng thì ngay lập tức ngày tiếp theo, Thái tử đã tâu vua cha cùng xin lấy chị em làm cho vợ. Sống với thái tử một thời gian, thiếu phụ sinch được một người đàn ông đặt thương hiệu là Tri và người phụ nữ đặt thương hiệu là Quí.

Một hôm, Thiên Y Amãng cầu nhớ cảnh người xưa bèn đem nhị con bản thân nhập vào khúc kỳ phái mạnh rồi lại theo sóng biển về quê. Lúc biết thân phụ mẹ nuôi đã mất, thanh nữ xây đắp mồ mả rồi mang lại sửa sang trọng lại bên cửa và chỗ thờ phụng nhì ông bà. Thấy dân chúng Đại An hãy còn chất phác, bà dạy cho dân chúng phép tắc, lễ nghi đúng mực rồi dạy nhân dân cày cấy, dệt vải, … giống như những gì bà đã học được ở quê hương chồng.

Ít lâu sau, một bé chyên hạc bay từ cao xuống đón cha mẹ con về cõi tiên. Nhớ ơn đức, quần chúng. # địa phương bên nhau xây tháp và tạc tượng phụng thờ.

Vị Thái Tử về Đại An tìm kiếm vợ nhỏ nhưng không tin tưởng Thiên Y Ana đã rời bỏ cõi tục thì tra khảo nhân dân Điền An rất giữ vì cho rằng họ cố tình giấu 3 mẹ nhỏ nàng đi. Người dân bị oan ức, đau đớn nhưng thắp hương cúng vái chúa bà. Thế là một cơn cuồng phong nổi lên vùi chôn hết lính phương Bắc, thuyền bnai lưng của họ cũng bị đắm.

Theo lời người xưa thì những cụm đá trước cửa tháp bà (tức Po Nargar) giữa cửa sông Cù chính là những viên đá đã làm đắm cả đoàn thuyền ấy. Sự tích này đã được gớm lược Phan Tkhô nóng Giản chxay lại thành bài bác ký kết cùng khắc lên bia đá dựng sau tháp Bà ở Nha Trang vào năm Tự Đức thứ 9 (1856).

Bên cạnh đó năm 1925, bác bỏ sĩ Sallet chép lời người dân địa phương kể lại thuộc với đó là thêm thắt một vài ba đưa ra tiết đã gồm thêm một sự tích nữa:

Một vị thái tử Nước Trung Hoa qua Việt Nam tìm kiếm vợ với gặp khúc trầm khổng lồ, muốn đưa lên thuyền bèn cho quân bộ đội chặt thành 3 khúc. Tức thì giông bão nổi lên có tác dụng đắm thuyền. Khúc trầm trôi ngược vào sông, tấp vào xã Bình Thủy (Phan Rí). Do được báo mộng, chủ vườn thức dậy thì thấy khúc trầm lớn gồm ghi chữ Thiên Y A Na cùng nhị khúc trầm nhỏ. Ông lão bèn với lên cất miếu thờ. Lâu ngày gỗ trầm thành đá.

Lại truyền tụng một sự tích không giống theo công ty văn Sơn Nam, đó là ngày xưa “bao gồm một phú thương người Hoa thử sở hữu hoặc đánh tráo khúc trầm, đưa lên ghe chở về Tàu thì giông tố liền nổi lên khiến thuyền phải tảo về chỗ cũ.

Tuy nhiên nhị truyền thuyết này ít phổ biến với được truyền tụng ít hơn.

Câu chuyện Vua Đồng Khánh (vị vua cuối triều Nguyễn) hạ mình xưng thần ở điện Hòn Chén

Năm 1885 sau khoản thời gian đăng quang thay vua Hàm Nghi, Đồng Khánh đã mang đến tu sửa điện Hòn Chén nơi thờ Bà Chúa Ngọc với xưng thần dưới trướng của Thiên Y A Na. Đây là một sự kiện chưa bao giờ có vào lịch sử những triều đại phong kiến Việt Nam. Bởi vua được coi là thiên tử – con trời, là người đức cao vọng trọng đứng trên trên bách thần muôn dân, trăm họ, thậm chí chỉ bao gồm vua mới phong thần được đến thánh vậy mà lại vua Đồng Khánh lại “hạ mình” xưng thần trước tượng Thần Thiên Y Amãng cầu.

Điều này được giải nghĩa bởi do khi vua đứng trước tình cảnh ngang trái của đất nước, bi kịch của triều đình và muôn dân Khi thực dân Pháp xâm lược, đơn vị vua không còn phương pháp nào mới gửi gắm linc hồn mình mang lại Mẫu. Hình như, tiền đề cũng vì chưng một số sự việc khác khiến vua nguyện xưng “thần” trước tượng chúa bà.

Theo đó, thời điểm vua Đồng Khánh đăng quang cũng là cơ hội Pháp lấy lý do triều đình công ty Nguyễn liền kề hại những giáo sĩ cùng giáo dân mà lại kéo quân xâm lược nước ta. Hành động của thực dân Pháp đã phá vỡ hệ Nho giáo của triều đình Nguyễn, một lần nữa đẩy đất nước vào những bi kịch buôn bản hội hết sức nặng nề. Ở một mức nào đó, điều này khiến cho đạo Giáo phát triển với tục thờ Mẫu từ đó được xem như là cứu cánh của một số hoàng thân quốc say mê và quan lại cùng với nhân dân. Trước tình cảnh sự sống bị đe dọa, nước mất, công ty tan, nhân dân chỉ còn bí quyết gửi gắm phận bản thân nơi cửa mẫu để mong được che chở, được phù hộ.

Trước đó, năm 1883 đến năm 1885, lúc còn là một vị hoàng tử, bởi một giai đoạn éo le triều Nguyễn nhưng vua Đồng Khánh mãi ko được lên ngôi nối ngôi cha nuôi là vua Tự Đức. Ông đã nhờ mẹ là bà Kiên Thái Vương lên điện Hòn Chén cầu đảo với hỏi mẫu Thiên Y Ana coi có được làm vua không. Theo nhiều tài liệu đến biết rằng, mẫu thần có về đến hoàng tử biết ngày đăng quang thật nhưng đồng thời cũng mang lại ông biết rằng ông chỉ được ngồi trên ngai xoàn đúng 3 năm. Quả nhiên lời báo trước đã trở thành thật. Bởi vậy, năm 1886, sau khoản thời gian đăng quang, vua Đồng Khánh đã cho xây lại đền một biện pháp chống trang cùng làm cho thêm nhiều đồ khí tự để thờ. Đồng thời đổi tên đền là Huệ Nam (ban ân huệ cho nước Nam). Sự kiện này cũng đã được lưu lại vào Địa Nam thực lục.

Từ đó, bất kể gặp việc gì cạnh tranh ông đều đến điện Hòn Chén cầu đảo cùng đều được như ý sau đó. Vua đã phê rằng: “Điện Hòn Chén là một đền linc diệu thiên cổ, thế núi trông thật giống hình con sư tử uống nước dưới sông, quả là chân cảnh thần tiên, cứu đời, góp người nhiều lắm”.

Tháng 6, 7 năm 1886, Huế không có một giọt mưa, vua bèn sai những quan ở phủ Thừa Thiên lập đàn cầu đảo khắp kinh thành nhưng vẫn không mưa. Cho đến khi lập đàn cầu tại điện Hòn Chén thù mưa đổ rầm rầm. Ai cũng cho là linch ứng, chúa bà rất thiêng. Điều này khiến vua càng tin Bà Chúa Ngọc rất linh với nghĩ lại lời tiên đân oán năm xưa của bà. Đúng 3 năm sau năm 1889 thì ông mất vì chưng đau bệnh, ngồi trên kim cương đúng 3 năm.

Như vậy mặc mặc dù là một người ngồi trên ntua vàng, đứng bên trên bách thần nhưng Vua Đồng Khánh lại hòa nhập mình vào thế giới linh nghiệm, đồng hóa giữa bé người thật với thần linh Lúc tự nguyện trở thành một trong thất thánh ở điện Huệ Nam. Không những thế ông chỉ có vai vế là em út vào 7 vị đó.

Về việc thiên tử – bé trời nay lại tự xưng là một vị thần dưới “trướng” của Thánh Mẫu, thuộc chuyện xưa nay hiếm, tập san Hội nghiên cứu Đông DƯơng xuất bản năm 1969 gồm phần viết GS. Lê Văn Toàn đã bao gồm một nhận định rất thú vị, đại ý là “đó là một biểu hiện của sự sợ hãi Lúc vua không còn hỗ trợ chủ được đất nước”.

Những để ý lúc dưng lễ Bà Chúa Ngọc

Bà Chúa Ngọc được nhân dân truyền tụng rất linh thiêng, luôn luôn phù hộ độ trì mang lại người tất cả trọng tâm. Nhân dân thường xulặng đến đền thờ chúa bà cầu sức khỏe, an ninh, muôn sự thuận hòa, tốt tươi. Bên cạnh những thức lễ truyền thống lễ chúa bà thì không thể không có một xung quanh oản đường thật tâm dưng tiến.

Theo nhu cầu và xu hướng hiện ni, người ta khuyến khích dâng oản đường được trang trí cầu kỳ cách điệu vỏ bọc quanh đó hơn là những quanh oản bọc giấy nhẵn kiếng đơn giản khi xưa. Oản đường bên trên mâm lễ vừa đẹp, vừa thanh lịch lại vừa đại diện nhiều ý nghĩa tốt lành giúp gia chủ cầu lộc, cầu tài, cầu bình yên, may mắn.

Mẫu Oản Tài Lộc tham mê khảo dâng lễ Bà Chúa Ngọc

Oản color vàng thực tình dâng lễ đơn vị ngài

Khách sản phẩm muốn kiếm tìm mua đơn vị bán oản chuẩn, đẹp chất lượng như vậy thì chỉ bao gồm thể kiếm tìm đến Oản Cô Tâm. Oản Cô Tâm là đơn vị có uy tín trên thị trường trong ngành hàng cung cấp những sản phẩm oản chuyên biệt. Oản Cô Tâm tạo ra một loại sản phẩm Oản Tài Lộc vừa đẹp, vừa lịch sự, vừa chất lượng lại có ý nghĩa tài lộc may mắn phục vụ tối đa nhu cầu cúng lễ của nhỏ hương, đệ tử muôn phương.

Với dòng sản phẩm này, Cửa Hàng chúng tôi cung cấp 4 loại phẩm oản đa dạng mang đến quý khách lựa chọn như Oản lễ Phật, Oản Lễ Tứ Phủ, Oản Lễ Gia Tiên với Oản Lễ Thần Tài. Mỗi loại oản phục vụ mang đến mỗi mục đích không giống nhau sẽ mang color sắc cùng thiết kế đa dạng không giống nhau đem đến sự tốt lành mang lại gia chủ Lúc chọn download oản để dâng tiến.

Quý khách hàng tất cả nhu cầu sung sướng truy tìm cập trang web của Oản Cô Tâm để tsi khảo và tìm cài sản phẩm ưng ý nhất.

Oản Cô Tâm rất sẵn lòng phục vụ quý khách.

Tượng Bà Chúa Ngọc

*
Hình Bà Chúa Ngọc độ mạng tại điện Hòn Chén

Tượng thờ Bà Chúa Ngọc hiện đang được đặt tại chính điện Tháp Bà (kalan Po Nagar). Tượng bà được đặt trên một loại bệ gồm vòi luôn hướng về Bắc gọi là Snana – droni. Bệ này cần sử dụng để bay nước khi có tác dụng lễ tắm tượng, vì chưng dưới chân bệ có đường bay nước gọi là Soma sutre chiếu qua tường tháp ra bên ngoài.

Tượng nữ thần được đúc khắc lao động bằng đá hoa cương màu sắc đen. Tượng thần mặc y phục color xoàn ánh kim, đầu đội mũ miện gắn kim sa, cổ đeo vòng ngọc. Nữ thần ngồi xếp bằng trên một đài sen hau lớp cánh. Sau lưng là phiến đá lớn hình lá đề chạm kỹ hai mặt. GS. Trần Quốc Vượng đến biết tuy thế tượng nữ thần Mẹ của vương quốc nhưng bởi đặt bên trên một bệ Yoni đề xuất tượng được thể hiện với dạng Uma (tức vừa là vợ & vừa là một bí quyết thể hiện thần Civa). Với 4 tay cầm các linch vật khác biệt (bên phía trong chiếc Uma) và đôi tay thứ 5 để bên trên đầu gối, bàn tay trái úp, bàn tay phải mở rộng, vuông góc với cổ tay trong thể cặp Linga – Yoni.

Xem thêm: Link Xem Truc Tiep Thai Lan Va Myanmar, Truc Tiep Thai Lan Vs Myanmar

Những ảnh hưởng sâu rộng của tục thờ Bà Chúa Ngọc độ mạng

Tín ngưỡng thờ bà Chúa Ngọc xuất phân phát từ tục thờ bà Ponagar của người Chăm. Nói đúng hơn người Việt khi đến định cư đất này đã Việt hóa tục thờ Bà mẹ xứ sở của người Chăm.

Từ đó, tục thờ chúa bà bắt đầu được mở rộng cùng phạt triển. Vốn là Chúa Xứ Thánh Mẫu giỏi Chúa Xứ Nguyên ổn Nhung là thần phù hộ dân cày trong một ấp bắt nguồn từ Uma tức nữ thần Bảo Tồn thuộc đạo Bà La Môn tại Ấn Độ. Nữ thần được người Chăm biến thành Poh Nagar và được người Việt biến thành Ngung Mang nương – vị thần phù hộ người đi knhì hoang. Từ đó cứ bao giờ khai hoang được miền đất mới là thì lưu dân lại xây dựng một ngôi miếu thờ Chúa Xứ Thánh Mẫu giỏi Bà Chúa Ngọc. Do vậy mà lại ở Tiền Giang bao gồm mặt hàng trăm ngôi miếu thờ, đa số tập trung tại Cai Lậy, Cái Bè, Châu Thành, Chợ Gạo, …

Bên cạnh đó, tại miền trung, nơi được đơn vị Nguyễn tiếp nhận với phong là “Hồng nhân phổ tế linch ứng thượng đẳng thần”, bà được gọi với những thương hiệu như bà Hồng, cô Hồng cũng bắt nguồn từ mẹ xứ sở của người Chăm. Hình như, bà Đen ở Tây Ninch, bà Chúa Xứ ở Nam Bộ cũng là sự tiếp nối của Bà Chúa Ngọc. Bằng cớ là tục thờ bà với nhị vị công tử là cậu Tài (truyền thuyết là Tri), cậu Quí (nói trại là cậu Chài, cậu Quý). So với giai thoại, con bà đều thuộc nam giới giới.

Bà Chúa Ngọc độ bản mệnh nhỏ hương

Ngoài việc thờ bà Chúa Ngọc như một vị thần bảo hộ cuộc sống mạnh khỏe mang đến nhân dân, thì theo quan tiền niệm dân gian, Bà Chúa Ngọc còn độ mạng đến từng cá nhân. Tục lệ này nằm trong tục thờ thần bản mệnh, tức thần phù hộ bản mệnh từng cá thể.

Theo dân gian quan lại niệm thì ai bên trên đời cũng có một bản mệnh. Và mỗi người sẽ tất cả một “phụ vương mẹ độ mạng” tùy thuộc vào tuổi với giới tính riêng. Bà Chúa Ngọc cũng nằm trong hệ thống những vị thần độ mạng ấy.

Tmê mệt khảo trang Phong Thủy Cải Vận, tác giả mang lại biết xét theo thiên can thì mỗi người có những thần độ mạng sau:

Giáp – Ất :

Nam : Quan Thánh Đế Quân

Nữ : Cửu Thiên Huyền Nữ Nương Nương

Bính – Đinch :

Nam : Cậu Tài – Cậu Quý

Nữ : Chúa Ngọc Nương Nương – Bà Chúa Ngọc

Mậu – Kỷ :

Nam : Ngũ Công Vương Phật

Nữ : Phật Bà Quan Âm (còn một trường phái khác là Thánh Anh La Sát)

Canh – Tân :

Nam : Quan Bình Thái Tử

Nữ: Chúa Tiên Nương Nương

Nhâm – Quý :

Nam : Tử Vi Đại Đế

Nữ : Cửu Thiên Huyền Nữ Nương Nương (lập lại lần nữa)

Ví dụ: phái mạnh sinh năm Bính Tý tốt Đinc Mùi thờ Cậu Tài – Cậu Quý

Nữ sinc năm Bính Tý hay Đinch Mùi thờ Bà Chúa Ngọc

Tục này tương đối phổ biến ở Vĩnh Long. Tại đây cũng bao gồm nhiều quan tiền niệm, cách tính phức tạp. Quan niệm thứ nhất mang lại rằng Quan Công, Quan Bình Thái tử (con nuôi Quan Công), Ngũ công nương Phật (Quan Công, Quan Bình, Châu Xương, Vương Linch Quan, tức thần Thiên Lôi và Văn Xương Đế quân tức thần Văn học), Tử Vi Đại đế (vị Tinch Quân ở Bắc cực siêng trị tà ma), cậu Trày, cậu Quý (nhị bé của nữ thần Thiên Y A Na) độ mạng cánh mày râu. Còn thần độ mạng phái nữ là Cửu thiên Huyền nữ (nữ thần cai quản 9 tầng trời), Bồ Tát Quan âm, Chúa Tiên nương nương và Chúa Ngọc nương nương (nhị dạng hòa mình của nữ thần Thiên Y A Na).

Quan niệm thứ hai của họ là Phật Tổ, Tử Vi Đại đế cùng Táo quân độ mạng quý ông. Cũng gồm quan niệm vị thần độ mạng quý ông là Ngũ đế (tức Thanh khô, Bạch, Hoàng, Xích cùng Hắc đế tượng trưng Ngũ hành). Hoặc cũng bao gồm vị thần độ mạng phái nữ là Chúa Tiên, Chúa Ngọc, Thánh Anh La gần kề.

Riêng người Hoa ở Vĩnh Long cũng gồm quan liêu niệm thần độ mạng nhưng rất đơn giản. Họ mang lại Tây Vương mẫu (vị nữ thần ở Điêu Từ cung, cai quản tất cả các vị thần tiên) độ mạng phái nữ, còn Quan Công độ mạng quý ông.

Nghi thức hầu bóng

Việc thờ Bà Chúa Ngọc cũng gồm nhiều yếu tố tương tự với tục thờ Mẫu tại những tỉnh phía Bắc, Việt Nam. Theo đó, việc thờ cúng có xen lẫn hiện tượng hầu đầu, chầu hát văn. Đối với người thường, ít ai nghĩ rằng đây là một vị thần có nguồn gốc Chămpa. Ở miếu Bà, mặc dù bên phía trong miếu gồm thờ tượng nữ thần Chămpage authority nhưng các truyền thuyết đi kèm cũng là kiểu nhân thần Việt.

Bà Chúa Ngọc thờ ở đâu?

Bà Chúa Ngọc được quần chúng. # tín thờ cùng được lập đền điện thờ ở khắp nơi nhất là tại quần thể vực miền trung cùng phái nam bộ. Tuy nhiên có hai nơi thờ Bà Chúa Ngọc nổi tiếng nhất, linh thiêng nhất đó chính là Tháp Po Nagar cùng điện Hòn Chén.

Tháp Po Nagar – ngôi đền nổi tiếng của người Chăm pa

Tháp Po Nagar có tên đầy đủ là Po Ina Nagar hay Tháp Bà là ngôi đền của người Chăm pa. Đền được xây dựng trên một ngọn đồi nhỏ cao khoảng 10 đến 12m so với mực nước biển, nay thuộc phường Vĩnh Phước, thành phố Nha Trang.

*
Tháp Bà – Tháp Ponagar

Tháp Po Nagar hiện nay được coi là thương hiệu gọi chỉ bình thường tổng thể quần thể đền gồm rất nhiều ngọn tháp lớn nhỏ. Tuy nhiên, Khi xưa Po Nagar là tên gọi ngọn tháp cao nhất khoảng 23m nằm vào quần thể vực này. Đền được xây dựng trong thời đại đạo Hindu (Ấn Độ giáo) đang thịnh hành tại Chăm Pa Lúc ấy là đất nước Hoàn Vương Quốc. Vì thế cơ mà tượng nữ thần được làm cho giống kiểu Umar, vợ của thần Shiva.

Ngôi tháp trước kia bằng gỗ để thờ nữ vương Jagadharma rồi lại được xây dựng bằng vật liệu cứng tại Aya Tră (Nha Trang) bên trên một ngọn đồi cao cạnh sông Cái (Xóm Bóng) để thờ tượng nữ thần Bhagavati bằng quà. Đến năm 774. quân Nam Đảo cướp phá đền bị phá hủy. Sau này năm 784, Satyavarman mang đến xây lại bằng gạch cùng giữ nguyên ổn kiến trúc đến ngày bây giờ. Sau này các vị quốc vương kế nghiệp trong tương lai cũng lần lượt đến xây thêm 5 tháp nữa. Qua thời gian thăng trầm lịch sử, những ngọn tháp đồ sộ cũng bị ăn mòn đi.

Những bia ký kết còn sót lại của Ponagar đến chúng ta thấy được những dấu vết còn sót lại của một quốc gia hùng mạnh vào quá khứ.

Về tổng thể kiến trúc, tháp Po narga gồm 3 tầng:

Tầng thấp: chỉ còn lại những bậc thang bằng đá dẫn lên tầng giữa.

Tầng giữa: Nơi đây hiện chỉ còn hai hàng cột chủ yếu bằng gạch chén giác, mỗi mặt 5 cột có đường kính hơn 1m cao hơn 3m, tiếp một hàng cột lớn gồm 12 cột nhỏ cùng thấp hơn. Dựa bên trên tổng thể kiến trúc người ta cho rằng tầng này xưa kia là nơi dừng chân sắm lễ của khách hành hương trước Khi lên tầng trên thuộc để dâng cúng.

Tầng bên trên cùng: Là nơi các tháp được xây dựng ngay trước mặt ngôi tháp bao gồm. Có các bậc thang nối từ tầng giữa lên nhưng những bậc thang này thọ ko được sử dụng. Tgiỏi vào đó năm 1960 người ta xây thêm một bậc thang bằng đá ông ở phía Nam Tháp Bà để đáp ứng nhu cầu du lịch.

Tháp thờ chủ yếu nằm ở hàng trước hơi lớn với cao khoảng 23m, là tháp Ponagar nhưng người ta tốt gọi là Tháp Bà. Nguyên ổn thủy thì tháp này chính là để thờ vợ thần Siva. Tháp Bà được xây 4 tầng, mỗi tầng đều tất cả cửa đặt một tượng thần hình trúc bằng đá. Ở 4 góc lại tất cả 4 tháp nhỏ hơn. Bên vào đặt tượng nữ thần cao 2,6m tạc bằng đá hoa cương màu đen (trước đó là gỗ trầm hương cùng xa nữa là bằng vàng) ngồi trên bệ đá uy nghiêm lưng tựa đá hình lá bồ đề. Tuy nhiên người pháp đã lấy mất phần đầu tượng đề nghị người dân chỉ còn phương pháp nắm thế bằng xi măng vẽ mặt. Đánh mất một phần kiệt tác điêu khắc của người Chăm pa. Ngoài tượng nữ thần, tại tháp còn rất nhiều tượng người, tượng thú không giống. Trên đỉnh tháp tất cả tượng thần siva cưỡi nandin cùng những tượng linh vật. Mặt không tính tường tháp gồm khắc hình vũ công, người chèo thuyền khắc họa lại cảnh quần chúng. # vào đời sống từng ngày. Cuối tháp có một bệ thờ bằng đá mặt dưới tượng chúa ngọc với 10 cánh tay. Hai bàn tay đặt lên đầu gối, các bàn tay không giống thì cầm những vật dụng như đoản kiếm, mũi tên, chùy, cây lao, chuông đĩa cung tội nhân.

Ngoài tháp chính thờ nữ thần Bà Chúa Ngọc thì còn có những tháp không giống thờ thần mê say va, thần sanhaka, …

Tháp ponagar được xây dựng từ hơn nghìn năm trước trải qua mưa nắng chiến tma lanh suốt thời kỳ lịch sử dài đã bị hư hại nhiều. Mặc dù đã được tu sửa nhiều nhưng chỉ tái hiện được một phần hào quang của một thời đất nước hưng thịnh.

Lễ hội Tháp Bà diễn ra từ ngày 21 đến ngày 23 mon 3 âm lịch mặt hàng năm. Lễ hội Thác Bà được tổ chức lớn cùng khôn xiết đặc sắc được bộ văn hóa đọc tin Việt Nam xếp hạng là một vào 16 lễ hội quốc gia năm 2001.

Điện Hòn Chén thờ Bà Chúa Ngọc gắn với sự tích lời tiên đoán Vua Đồng Khánh

Điện Hòn Chén được xây dựng bên trên đỉnh núi Ngọc Trản thuộc xóm Ngọc Hồ, phường Hương Hồ, thị buôn bản Hương Tthẩm tra, Thừa Thiên – Huế. Núi này xưa mang tên là Hương Uyển Sơn, sau mới đổi là Ngọc Trản (Chén Ngọc). Tuy vậy, dân gian vẫn quen gọi là Hòn Chén do nó liên quan đến giai thoại vua Minch Mạng đánh rơi bát ngọc.

*
Điện Hòn Chén

Trong quần thể di tích lịch sử thuộc cố đô Huế, bao gồm lẽ điện Hòn Chén là nơi có nhiều giai thoại nhất. Đầu tiên, câu chuyện còn lưu truyền tại đây đó chính là về tên của điện. Ban đầu nó có tên là “Hoàn Chén” (Trả lại chén bát ngọc) vày liên quan đến câu chuyện Vua Minh Mạng đánh rơi chén bát ngọc xuống sông tưởng không có cách làm sao lấy lại được. May thay một nhỏ rùa lớn xuất hiện với chiếc chén ngọc đó rồi trao trả cho bên vua. Xong trong số sắc phong bao gồm thức của bên vua thì ngôi điện vẫn xuất hiện với cái brand name Ngọc Trản Sơn Từ (đền thờ núi Ngọc Trản). Đến thời Đồng Khánh, với câu chuyện vua xin ý nữ thần hỏi việc bao giờ mình mới được lên làm vua như đã kể bên trên, ông đổi tên điện là Huệ Nam Điện (ân huệ nước Nam). Qua bao năm mon gắn với bao truyền thuyết, điện được dân gian gọi là Điện Hòn Chén hay điện Hoàn Chén.

Điện Hòn Chén vốn là thờ nữ thần Po Nagar của người Chàm. Sau đó, người Việt hòa nhập cộng đồng tiếp tục thờ bà với danh xưng Thánh Mẫu Thiên Y Amãng cầu hay Bà Chúa Ngọc. Rồi sau đó năm 1954, mẫu Liễu Hạnh, các vị Phật, thánh Quan Công thuộc các vị không giống cũng được rước vào điện thờ cùng. Vua Đồng Khánh cũng là một trong những vị ấy.Như vậy, về mặt tín ngưỡng, điện Hòn Chén có bố cục thờ không tuân theo nguyên tắc mà phối thờ nhiều tín ngưỡng khác biệt. Điều này đã thể hiện mang đến sự hòa nhập tôn giáo với sự bản địa hóa.

Ngày ni, điện Hòn Chén ko chỉ biết đến như một tổng thể di tích tôn giáo chứa đựng nhiều giá chỉ trị giá trị cơ mà còn là một di tích lịch sử phong cảnh hữu tình. Trong một tờ sắc phong năm 1886, vua Đồng Khánh đã ví toàn cảnh thiên nhiên nơi đây như hình thế một bé sư tử đang nằm thò đầu xuống sông uống nước. Bên cạnh điện Hòn Chén còn khoảng 10 công trình kiến trúc xinc xắn nằm trải nhiều năm theo sườn núi, ẩn bản thân dưới bóng mát cổ thụ. Hệ thống đền thờ chạy dọc từ cao xuống thấp soi bản thân xuống lòng sông phẳng lặng trông xa như một bức tranh mãnh thủy mặc ai chú ý vào cũng ngỡ như lạc vào chốn bồng lai tiên cảnh.

Về điện Hòn Chén, mặt bằng kiến trúc toàn bộ ngôi đền ko rộng, gồm điện thờ chính là Minc Kính Đài nằm ở giữa, mặt hướng ra sông. Bên phải là Nhà Quan Cư, Trinc Cát Viện, Ca dua Thánh, phía trái là Dinc Ngũ Vị Thánh Bà, bàn thờ Các Quan, động thờ ông Hạ Ban, Am Ngoại Cảnh. Dưới bờ sông còn một số am thờ nho nhỏ nằm rải rác.

Minc Kính Cao Đài Đệ Nhất Cung còn gọi là Thượng Cung tuyệt Thượng Điện được chia thành nhị tầng. Tầng bên trên thờ Thánh Mẫu Thiên Y Amãng cầu, Thánh Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên, ảnh vua đồng khánh cùng một số vị mon không giống, tầng dưới là nơi tiếp khách hàng.

Minh Kính Trung Đài Đệ Nhị Cung còn gọi là Cung Hội Đồng được xây bệ thờ cao với lớn. Nơi đây đặt tượng thờ sản phẩm chục vị thánh, kể cả tượng Phật. Đồng thời là nơi thiết trí các loại đồ thường cần sử dụng vào lễ rước sắc trong những dịp lễ lớn.

Minc Kính Tiểu Đại Đệ Tam Cung giỏi Tiền Điện là nơi đặt trống chuông với nơi cửa hành tế lễ trong lễ hội.

Điện Hòn Chén là nơi phục vụ tín ngưỡng trung ương linh, nơi linh khí anh linc hội tụ và cũng là địa điểm du lịch say đắm hàng chục ngàn lượt khách hàng du lịch tham quan mặt hàng năm.

Lễ hội quan trọng nhất của Điện Hòn Chén diễn ra trong thời điểm tháng 3 cùng tháng 7 âm lịch sản phẩm năm.

Nhân dân tổ chức lễ hội hết sức lớn cùng long trọng. Lễ hội giống như một festival về văn hóa dân gian trên sông Hương. Tấp nập như thế nào cờ, như thế nào thuyền, nào hương án đủ màu sắc sắc. Thánh Mẫu sẽ được rước cùng với long kiệu trên những chiếc bằng (thuyền ghép đôi). Trong cơ hội đi thuyền rước kiệu Thánh Mẫu từ bến nước Huệ Nam Điện thì những bà đồng cũng cố nhau lên hầu đồng ngay tại chiếc bằng bao gồm bàn thờ Thánh Mẫu. Cuộc hầu đồng sẽ không dừng lại đến đến Khi thuyền cập bến. Sau khi nghinch thần xong xuôi, nhân dân làm cho lễ Túc Yết (yết kiến kính trọng). Đến sáng hôm sau từ 2 – 5h tổ chức lễ chánh tế, sau là lễ Tống thấn. Sau cùng, mặt Sông Hương sẽ được bùng lên âm nhạc pháo nổ rực rỡ khôn cùng sôi động.

Trải qua thăng trầm lịch sử, gần đây lễ hội mới được phục hồi hoàn chỉnh theo những lễ nghi truyền thống đậm màu sắc văn hóa địa phương. Lễ hội điện Hòn Chén vừa là lễ Vía Mẹ, mà lại không chỉ những người theo Thiên Tiên Thanh hao Giáo nhưng mà còn là một của những người theo đạo thờ mẹ, đạo hiếu, đạo có tác dụng người. Theo nghĩa đó, lễ hội điện Hòn Chén quả xứng tầm là một vào những lễ hội lớn nhất tại Thừa Thiên Huế.

Văn chầu Tiên Yana – Bà Chúa Ngọc

Nghìn thu nước biếc non xanh

Tục truyền bao gồm thánh hiển linch hạ trần

Thánh xưa nhì chữ tôn thân

Lọt ra lòng mẹ trước cần tạo con

Thánh xưa ân nghĩa vuông tròn

Trời nam biển bắc tiếng còn như vang

Các lê lần giở quyển vàng

Quốc âm kể lại mấy hàng chép ghi

Cõi Nam bao gồm Đức Thiên Y A Na

Dấu thiêng thuở trước truyện cơ rành rành

Phẩm Tiên vốn ở Thiên đình

Đại An núi Chúa giáng sinh lạ lùng

Giang sơn riêng một Tiều Ông

Ở ăn góc núi vun trồng ruộng dưa

Thường ngày bông trái có thừa

Vì ai ngắt hái trái dưa bỗng còi

Tiều Ông đêm lượm rình coi

Nhởn nhơ láng nguyệt bồi hồi áng mây

Người đâu bỗng xuống trốn này

Phẩm dành riêng bậc nhất tác tày ngoài mươi

Ôm dưa đương giỡn đương cười

Tiều Ông gần hỏi: chứ người làm sao đây

Con ai tác hãy thơ ngây

“Nam mô Di Phật” – Con thầy thầy nuôi

Tấm lòng yêu dấu chẳng nguôi

Trẻ qua già cậy lần hồi mai sau

Ít thọ gặp tiết mưa rào

Lòng Tiên phút nhớ động đào ngày xưa

Đình hoa xây đá sớm trưa

Non tê cảnh nọ dây dưa mấy trùng

Tiều Ông ngó thấy chẳng ưng

Nổi cơn la giận tưng bừng một khi

Tiều còn đương nghĩ đương suy

Bỗng đâu nước lụt cội kỳ trôi qua

Trời đưa một chiếc tiên xà

Cho người tiên cưỡi qua ra vời

Mênh mông dưới nước bên trên trời

Vượt quý phái bể Bắc gần nơi Yên Thành

Tiếng thơm đồn dậy xung quanh

Xa gần đưa tới phụng nghinch đem về

Trơ như đá nặng như chì

Trăm quân xúm kéo từ từ chẳng lay

Thảy đều ngơ mặt khoanh tay

Ở trong vật ấy chẳng hay tất cả thần

Một mai thái tử nghe tin

Dạo qua coi thử nhân duim thế nào

Xuống xe cộ liền néo tay vào

Cột kỳ cất nổi cớ sao lạ thường

Người phu thường, bửu phi thường

Duim kia đã định dễ nhượng đến ai

Rước về đặt chốn các đài

Lúc hôm trăng rọi khi mai gió nhuần

Cung xanh tuổi tác đương xuân

Cầu Ô còn đợi mây Ngân bấy chầy

Có Khi dạo cảnh quan sát cây

Bóng trăng dấp giới làn mây dập dờn

Hương trời sắc nước như thế nào hơn

Bỗng đâu hóa mất như cơn giấc hòe

Hương thừa thấp nháng còn nghe

Đương khi gặp gỡ ai dtrằn sắc không

Hôm sau gió mát trăng trong

Nhìn cây lại thấy Tiên Dung ra vào

Mười phần cốt biện pháp tkhô giòn cao

May cụ gặp bạn động vào Thiên thai

Đã lòng đoái tới cơ đài

Nhân duyên đâu tá thanh minh thử nghe

Bây giờ nước tỏ niềm tê

Rừng xanh ngỏ truyện trước sau

Hòa mừng hòa sợ vào tâu thềm rồng

Trên nghe nói sự lạ lùng

Lệnh truyền xét xử cat hung dường nào

Khi đề nghị trời cũng khéo chiều

khám phá quẻ tốt ứng vào duyên hay

Truyền cho làm cho lễ chọn ngày

Cầu xây Ô Thước duyên vầy phượng loan

Sắt cầm dìu dặt tiếng đàn

Trước Sảnh mừng thấy quế lan sánh bầy

Song tuy vậy gái quế trai tài

Xuân xanh sớm nở một cây đôi nhành

Dẫu rằng gá nghĩa cung xanh

Quê xưa cảnh cũ ơn tình còn vương

Lạ gì tiên tích dị thường

Xa đường nhơn quả lánh đường phiền hoa

Cội kỳ sẵn gồm bởi nhà

Đem nhị tiên tử biến ra ẩn vào

Sóng dồi gió dạt biết bao

Biển xanh một dãi Cù Lao mấy trùng

Nước non xanh biếc một vùng

Đại An đâu đó xa trông mịt mờ

Cù Huân thoắt đã tời bờ

Gặp ai già cả đợi chờ hỏi han

Hỏi làng mạc làng gốc Đại An

Hỏi Tiều Tiều đã úa tàn bấy lâu

Rừng dưa man mác đâu đâu

Chạnh lòng ân nặng nghĩa sâu chưa đền

Khói hương may hãy còn nên

Cảm lòng Tiều Lão cất đền thờ chung

Phương dân buổi ấy người đông

Ăn làm cho lề lối còn ko tỏ tường

Chúa Tiên lại mở lòng thương

Dạy phương sinch lý search đường lễ nghi

Đất rừng voi cọp thiếu chi

Đón ngăn đủ phnghiền hô trì dành riêng yên

Đoạn rồi Tiên lại về Tiên

Lên non tạc tượng để miền nhân gian

Phút đâu giá chỉ hạc xe cộ loan

Giữa buổi ngày đã băng ndở người lên mây

Cõi Nam cảm mến đức dày

Mây tuôn nước chảy sầu này khôn nguôi

Từ ngày thoa gãy bình rơi

Khuôn dung vắng hẳn tăm hơi ả Hằng

Nhớ lời tỏ vẻ dưới trăng

Cung thuyền dục đã đê chừng vượt sang

Quân kia nóng nảy bàng hoàng

Đốt tung mấy xóm mấy thôn gần xa

Lại không kị đến tượng Bà

Từ bi mang lại mấy cũng là tương đối khó dung

Nổi cơn sóng gió đùng đùng

Làm mang đến họ đắm hoàn thành một lần

Giữa cái cột đá khôn vần

Dấu thiêng còn đó uy thần còn đây

Lúc đỉnh núi lúc trên mây

Lúc lên voi cưỡi Lúc dầy cá bơi

Hòn Cù, Hòn Én dạo chơi

Sấm ran bố tiếng bóng ngời giữa không

Oai linch hiển hách lạ lùng

Gió tiên mây phật cảm thông rất mầu

Phương dân mừng đội ơn sâu

Cùng nhau xây tháp dựng lầu nguy nga

Giữa xây một tháp thờ Bà

Kế bên hữu dựng một tòa thờ Ông

Hai mặt bốn tháp công đồng

Thờ Cô thờ Cậu thờ Ông Mụ Tiều

Giữa mẫu bia đá còn nêu

Dấu xưa khoa đẩu khôn điều giải uy

Bia đá nhưng mà cảnh cũng kỳ

Trái cây ăn được đem đi thì dừng

Hai mặt bốn tháp lừng lừng

Năm hòn lố nhố như giăng trước tòa

Kìa Hòn Én nọ Hòn Gà

Hòn Lớn, Hòn Bé với là Hòn Bông

Tả biên gồm mũi cây Sung

Hữu biên có núi mũi Ông chầu vào

Đêm ngày sóng vỗ lao xao

Đàn ve quyến gió thanh hao tao tứ mùa

Có Viên Kiệu tất cả Phượng Hồ

Có lèn Ngũ Nhạc tất cả đồ Bát Tiên

Thường năm Tứ quý Tam nguyên

Hương thơm đèn rạng nhấc lên lễ thường

Kiệu nsợi tàn quạt rỡ ràng

Kyên ổn Đồng Ngọc Nữ nhị hàng hầu trong

Này tên này nỏ này cung

Này đồng nữ múa này đồng nam giới ca

Tôn thần chẳng những người ta

Thượng cần hạ thú cũng là đua nhau

Cọp hùm đâu cũng cúi đầu

Cá dâng dưới nước voi chầu bên trên non

Nghìn thu di sản vẫn còn

Còn trời còn nước còn non còn dài

Sử sanh chói chói khôn sai

Giúp vua dẹp giặc, ra tài có tác dụng mưa

Qua quan lại này nhớ thuở xưa

Sứ thần Chân Lạp phải đưa mình hầu

Diễn sơn này nhớ thuở dâu

Trung quân bắt cọp khẩn cầu cũng linh

Có lúc Đèo Cả hiện hình

Có lúc Tầm hới Hiển linc hạ mầu

Khắp trong dân chúng đâu đâu

Giúp người chẳng quản khấu cầu tự nhiên